ArtAnkara: Katmanlı Bir Sanat Deneyimi

Sevgili okurlar,

Sanat fuarları, bir sanatçının yalnızca eserlerini değil, aynı zamanda varoluş biçimini de görünür kıldığı alanlar. Bu yıl ilk kez katıldığım ArtAnkara, bu anlamda benim için oldukça katmanlı bir deneyim oldu. Her şeyden önce şunu söylemek gerekir: ArtAnkara, artık yalnızca yerel bir fuar değil. Resmi verilere göre yaklaşık 45 farklı ülkeden sanatçı ve galerinin yer aldığı, Kore’den Japonya’ya, Afrika'ya, Avrupa’dan farklı coğrafyalara uzanan geniş bir katılımın olduğu, gerçekten uluslararası ölçekte bir buluşma noktası haline gelmiş.

Bu çeşitlilik, fuarın genel niteliğine de yansımıştı. Sergilenen eserlerin büyük bir kısmı özenli, seçilmiş ve güçlü bir dile sahipti. Bu anlamda, daha önce deneyimlediğim bazı fuarlardan ayrışan, daha rafine bir bütünlük hissi vardı. Ancak bu güçlü yapının içinde başka bir gerçeklik de kendini açıkça gösteriyordu: fuarın belirgin biçimde erkek egemen bir yapıya sahip olması. Kadın galericilerin ve temsilin sınırlı oluşu, sanat dünyasında hâlâ devam eden bir dengenin işareti gibiydi. Bir sanatçı arkadaşımın ifadesiyle “testosteron kokan” bir atmosfer… Bu tanım belki sert, ama düşündürücü. Fuarın bir diğer yüzü ise görünmeyen tarafıydı. Işıkların altında parlayan işlerin arkasında, kimi zaman sanatın kendisinden çok, değerinin nasıl belirleneceğine dair tartışmaların dolaştığı anlara da tanıklık ediliyor.

Eserin niteliğinden çok konumlandırılması, sanatçının üretiminden çok “ölçülebilirliği” üzerinden konuşulduğu, pazarlıkların sanatın önüne geçtiği gri alanlar… Bazen bir eserin değeri, onu üretenin niyetinden değil, o anki masada kimlerin oturduğundan etkilenebiliyor. Kimi zaman bir eser, tek başına var olmak yerine başka eserlerin satılabilmesi için bir “eşlikçi” olarak masaya dahil edilebiliyor; bazen toplu alımların içinde eriyor, bazen de o pazarlığın görünmeyen yükünü taşıyor. İndirim talebinin, ilişkinin önüne geçtiği; bir gün kurulan cümlelerin ertesi gün yerini başka aracılara bıraktığı; sözlerin kolaylıkla esneyebildiği anlar… Bir de son yıllarda giderek genişleyen bir tanım var: “koleksiyoner.” Bu kelimenin, yalnızca satın alma gücüyle değil, bakışla, süreklilikle ve birikimle anlam kazandığını hatırlatan çok az şey var etrafta. Kimi zaman hızla edinilen, sayıyla ölçülen, neredeyse refleks hâline gelmiş alımların yarattığı bir yanılsama dolaşıyor ortamda. Bu sürece eşlik eden bir başka rol daha var: “sanat danışmanlığı.” Ancak danışmanlığın, eserin değerini derinleştirmek yerine onu mümkün olan en aşağı noktaya çekmeye indirgendiği anlarda, bu rolün neyi temsil ettiği de belirsizleşiyor. Yanında “danışmanıyla” dolaşan, ama aslında yönünü daha da kaybeden alıcı profilleri… Tanımlar çoğalıyor, ama içerik giderek inceliyor. Oysa sanatla kurulan ilişkinin derinliği, sahip olunan eser sayısıyla değil, o eserin karşısında ne kadar durabildiğinle ölçülür. Belki de bu yüzden, bazı karşılaşmalar insana yalnızca şunu düşündürüyor: Her alıcı, gerçekten bir koleksiyoner midir? Tüm bunlar, sanatçıyı ister istemez şu soruyla baş başa bırakıyor: Sanatın değeri gerçekten nerede başlar, nerede biter?

Bununla birlikte, bu tablonun bütünüyle tek yönlü olmadığını da söylemek gerekir. Tüm bu karmaşanın içinde, işini gerçekten titizlikle yapan; sanatçısını yalnızca konumlandıran değil, onun üretimini anlayan, geliştiren ve doğru bağlamlarda görünür kılan galeriler de var. Temsil ettiği sanatçıyı kısa vadeli kazançların ötesinde, uzun soluklu bir yolculuğun parçası olarak ele alan bu yapılar, sanat ortamının en önemli unsurlarından biri.

Tüm bu katmanların yanında fuarın en kıymetli taraflarından biri ise kurulan temaslardı. Yalnızca fiziksel olarak değil, dijital dünyadan da tanıyan insanların gelip eserlerin karşısında durması, uzun uzun bakması, sohbet etmek istemesi… Bu karşılaşmaların samimiyeti, fuarın en gerçek anlarını oluşturuyordu. Akşamlar ise bambaşka bir hikâyeydi. Günün yoğunluğundan sonra bir araya gelen sanatçılar, galericiler ve dostlar… Uzayan sofralar, kalabalık masalar, kimi zaman 50-60 kişiye varan buluşmalar… Uzayan sohbetler, anlatılan hikâyeler, gelecek projeler… Belki de fuarın en sahici bağı orada kuruluyordu. Çünkü sanat yalnızca duvarda değil, o masalarda da var oluyordu. Sonuç olarak ArtAnkara, benim için tek bir duyguyla anlatılabilecek bir deneyim değil. İçinde hayranlık da var, sorgulama da. İlham da var, mesafe koyma ihtiyacı da. Ama en çok şunu hatırlattı: Sanatçı için en önemli şey, tüm bu değişkenlerin ortasında kendi sesini koruyabilmek. Ve belki de asıl mesele tam olarak bu.

Bir sonraki yazımda görüşmek üzere. Hoşçakalın

.